Malariaparasiet zorgt zelf voor zijn eten

Geschreven door op mei 31, 2011 in Gezondheid | Laat een reactie achter
Malariaparasiet zorgt zelf voor zijn eten

De malariaparasiet is een lastpak. Zich verschuilend in de rode bloedcellen slurpt hij voedingsstoffen op uit ons bloed, waardoor hij kan vermenigvuldigen en ons ziek maakt. Wetenschappers hebben nu tot in detail vastgelegd hoe de parasiet zichzelf voedt. Deze vondst kan een nieuw aangrijpingspunt zijn voor medicijnen tegen malaria.

Met 700.000 doden per jaar staat de bestrijding van malaria hoog op de wereldagenda. De manieren van bestrijding verschillen. Zo worden bijvoorbeeld genetisch aangepaste, steriele muggen ingezet om de verspreiding van malaria te voorkomen. Wie weet gaat dat ooit lukken. Maar wat als je al malaria hebt? Er is grote vraag naar geneesmiddelen die de malariaparasiet doden. Die zijn er wel, maar aangezien de parasiet er een handje van heeft resistent te worden, zijn nog altijd nieuwe medicijnen nodig.

Parasiet

Bij mensen met malaria zitten de malariaparasieten op een voor hen behaaglijk plekje: in de rode bloedcel. Daar zijn ze verstopt voor het immuunsysteem, en voeden ze zich met hethemoglobine van de bloedcel. Maar om te overleven en te groeien heeft de parasiet meer eten nodig. Dat haalt hij uit het bloed. Hij sluist de voedingsstoffen binnen via piepkleine kanaaltjes in het celmembraan van de rode bloedcel, zo ontdekte celbioloog Sanjay Desaivan het National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID) in 2000.

Maar er bleef één vraag open staan: maakt de parasiet die kanaaltjes zelf, of maakt hij handig gebruik van eiwitkanaaltjes die de rode bloedcel aanmaakt? Ruim tien jaar moesten wetenschappers het antwoord schuldig blijven. Maar nu kunnen Desai en zijn team eindelijk uitsluitsel geven: het eerste is het geval. De parasiet ontwikkelt zelf zijn voedselkanaaltjes. De resultaten verschenen deze maand in het vakblad Cell.

Levenscyclus malariaparasiet

Als vrouwelijke malariamuggen je steken, komen de parasieten (Plasmodium falciparum) die ze bij zich dragen in je bloed. Na ongeveer één of twee weken in de lever dringen ze rode bloedcellen binnen. Van daaruit eten ze stoffen uit ons bloed, en vermenigvuldigen ze zich. Dat richt de rode bloedcellen ten gronde: ze barsten open waardoor de parasieten hun onderkomen zoeken in nieuwe rode bloedcellen. Dat proces blijft zich herhalen en veroorzaakt koortsaanvallen. Als een nieuwe mug nu je bloed opzuigt, liften de parasieten mee. De mug kan zo weer andere mensen besmetten.

Voedselopname blokkeren

De onderzoekers kwamen tot hun conclusie door twee stammen van de malariaparasiet, die genetisch van elkaar verschillen, te vergelijken. Ze maakten twee groepen van dezelfde rode bloedcellen. De groepen werden elk met een andere parasietenstam geïnfecteerd. Vervolgens werden aan beide groepen chemische stoffen toegevoegd om te zien wat er gebeurde met de kanaaltjes. Wat bleek? Bij de ene stam werden de kanaaltjes meer geblokkeerd dan bij de andere stam.

Dat de kanaaltjes verschillend reageerden, zou betekenen dat de parasiet ze zelf maakt. Omdat de stammen genetisch verschillen, zijn hun kanaaltjes ook niet precies hetzelfde. De onderzoekers speurden het genoom van de parasiet af en vonden inderdaad de genen voor de kanaaltjes. Eline Kattenberg, onderzoeker aan hetKoninklijk Instituut voor de Tropen, vindt het een unieke ontdekking. “Er is een fundamenteel stukje blootgelegd van hoe die parasiet in elkaar zit. Dat is een beginnetje waaruit veel vervolgonderzoek kan vloeien.”

Nieuwe medicijnen

De ontdekking opent deuren voor nieuwe medicijnen. Zonder die kanaaltjes kan de parasiet niet genoeg eten en zal dus niet overleven. Volgens Kattenberg zou onderzocht kunnen worden of er universele remmers bestaan. Die remmers binden dan aan de kanaaltjes zodat ze niet meer werken. Ideeën over welke stoffen dit kunnen bewerkstelligen hebben de onderzoekers al. Maar voordat we aan medicijnen kunnen denken, moet eerst precies bekend zijn hoe de genen van de parasiet in elkaar zitten, en welke andere genen en eiwitten erbij betrokken zijn. Genoeg te doen dus, de komende tijd.

Bronnen:

Sanjay A. Desai e.a. Malaria parasite clag3 genes determine channel-mediated nutrient uptake by infected red blood cellsCell. 27 mei 2011

Sanjay A. Desai e.a. A voltage-dependent channel involved in nutrient uptake by red blood cells infected with the malaria parasiteNature 31 augustus 2000

Dit nieuwsbericht verscheen 31 mei 2011 op Kennislink

Reageer