Nicotine op weg naar het brein getackeld

Nicotine op weg naar het brein getackeld

Stoppen met roken is lastig: de nicotine houdt je verslaafd. Maar Amerikaanse wetenschappers hebben de werking van nicotine lamgelegd in muizen. Dat deden ze met een genetisch vaccin. Hierdoor maken de beestjes antilichamen die de nicotinemoleculen in het bloed vastgrijpen voordat de verslavende stof het brein kan bereiken.

In een brandende sigaret zitten vierduizend chemische stoffen waarvan vele irriterend, giftig of kankerverwekkend zijn. Stoffen als teer en koolmonoxide zorgen voor de gezondheidsproblemen die gepaard gaan met roken, zoals een hoge bloeddruk, beschadiging van de bloedvaten en longziekten. Maar het is de nicotine in de tabak die een roker verslingerd maakt aan zijn peuk.

Amerikaanse onderzoekers van het Weill Cornell Medical College in New York, onder leiding van Ronald Crystal, hebben een vernuftig vaccin gemaakt – en met succes getest in muizen – dat nicotineverslaving kan behandelen. In het wetenschappelijke tijdschrift Science Translational Medicine beschrijven zij deze week dat hun vaccin de route van nicotine naar het brein blokkeert. Daardoor bleven muizen aanhoudend beschermd tegen nicotineverslaving.

Wegversperring voor nicotine

Als een roker inhaleert dan komt de nicotine binnen een paar seconden via de longen in de bloedstroom terecht. Via het bloed gaat de verslavende stof naar de hersenen waar het inwerkt op het genotcentrum. Het fijne gevoel dat dit geeft zet een roker ertoe aan nog een sigaret op te steken. Wat zou het handig zijn als je immuun bent voor dit effect. En dat is precies wat wetenschappers de laatste jaren proberen te doen: een vaccin ontwikkelen dat de weg van nicotine naar het brein blokkeert.

Met zulke vaccins is al veel geëxperimenteerd, ook in mensen. Kant en klaar ingespotenantilichamen moeten de nicotinemoleculen grijpen en afbreken zodra deze door een hijs rook in de bloedstroom komen. Dat werkt wel, maar het nadeel is dat de antilichamen steeds na een paar weken al uit het lichaam verdwijnen. Erg onpraktisch, omdat er dan meerdere, kostbare vaccinaties nodig zijn.

Genetisch vaccin

De Amerikaanse onderzoekers hebben het nu anders aangepakt. Hun muizen bleven levenslang beschermd tegen nicotine met slechts één dosis vaccin. Hoe dat kan? Met een genetisch vaccin, oftewel gentherapie, waardoor de beestjes werden aangezet hun eigen antilichamen tegen nicotine te maken.

Ze stopten het gen dat de informatie bevat voor het nicotine-antilichaam in een onschadelijk gemaakt virus. Ook voegden ze genetische informatie toe die het virus naar de levercellen stuurt. Ze deelden hun labmuizen in in twee groepen: één groep die alleen een spuitje nicotine kreeg, en een groep die nicotine én het vaccin kreeg.

De muizen die het vaccin kregen fabriceerden in hun lever blijvend een stroom aan deze antilichamen. En de antilichamen deden hun werk, al belandden er toch kleine hoeveelheden nicotine in het brein van muizen die zowel nicotine als vaccin ingespoten kregen. Maar dat was slechts een fractie – zo’n vijftien procent – van de hoeveelheid nicotine die in het brein terecht kwam van muizen die geen spuitje vaccin kregen.

Maar werkt het vaccin wel voldoende als er toch wat nicotine naar het brein glipt? Aan het gedrag te zien wel. De muizen zonder vaccin gedroegen zich na een shotje nicotine erg lui en hun bloeddruk en hartactiviteit ging omlaag: tekenen dat de nicotine het genotcentrum heeft bereikt. Dit in tegenstelling tot de met vaccin behandelde muizen: zij bleven voor en na toediening van het vaccin even actief. Bij hen werkte de nicotine niet in op het brein.

Roken voorkomen

De onderzoekers zijn al voorbereidingen aan het treffen om het nieuwe nicotinevaccin in ratten en vervolgens in primaten te testen – stappen die nodig zijn voordat mensen proefkonijn mogen zijn. Mensen die toegewijd zijn en écht willen stoppen kunnen er baat bij hebben, denken zij. Want na behandeling met het vaccin weet je dat je nooit meer die sensatie aan sigaretten zal beleven. Dat kan helpen de gewoonte af te leren.

Kan het vaccin ook voorkomen dat mensen beginnen met roken? Volgens onderzoeksleider Crystal is dat mogelijk. Net zoals ouders besluiten hun kind te vaccineren tegen HPV – het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt – zouden ze ook kunnen besluiten een nicotinevaccin te gebruiken. “Maar dat is op dit punt slechts theoretisch”, zei Crystal in een persbericht. Ook al lijkt het vaccin veilig, toch moeten de voordelen afgewogen worden tegen de eventuele risico’s. En dat kost nog jaren onderzoek.

Bron:

Martin J. Hicks e.a., AAV-directed persistent expression of an anti-nicotine antibody gene for smoking cessation, Science Translational Medicine. Online publicatie op 27 juni 2012.

Dit nieuwsbericht verscheen 28 juni 2012 op Kennislink

Reageer