Sociale relaties in de tbs-kliniek

Geschreven door op nov 7, 2011 in Psychologie | Laat een reactie achter
Sociale relaties in de tbs-kliniek

Voorspellen of een tbs’er na zijn behandeling opnieuw de fout in zal gaan: het blijft een lastige inschatting voor psychiaters. Maar zij hebben er een hulpmiddel bij gekregen: de sociale relaties die een tbs’er aangaat met andere patiënten, helpen namelijk inschatten of hij nog een gevaar voor de samenleving vormt. Dat blijkt uit onderzoek van socioloog Ruud van der Horst, waarop deze week aan de Rijksuniversiteit Groningen promoveerde.

Jaarlijks legt de rechter aan meer dan honderd verdachten van een zware strafzaak – waarvoor meer dan vier jaar gevangenisstraf staat – terbeschikkingstelling metdwangverpleging (tbs) op. Een verdachte krijgt tbs als vermoed wordt dat hij leed aan een psychiatrische stoornis tijdens het plegen van een misdrijf, waardoor hij niet helemaal verantwoordelijk kan worden gehouden voor zijn daden. De verplichte psychologische behandeling moet de kans verkleinen dat patiënten opnieuw de fout in gaan als ze vrijkomen. Toch hoor je het regelmatig: tbs’ers die tijdens hun verlof of na vrijlating weer een misdrijf plegen.

Kans op herhaling

Eenmaal in de tbs-kliniek, houden psychiaters hun patiënten nauwlettend in de gaten. Ze kijken daarbij naar een paar gedragskenmerken die bepalend zijn bij het inschatten van toekomstig gevaarlijk gedrag. Is de patiënt bijvoorbeeld bewust van zijn eigen probleem? Als een patiënt namelijk durft toe te geven dat hij psychisch niet in orde is, zal hij eerder bereid zijn om aan zijn problemen te werken, is de gedachte. Ook de controle over eigen impulsen is belangrijk om onvoorspelbaar gedrag en woede te voorkomen. Verder kijken psychiaters naar algemene (sociale) vaardigheden, zoals het onderhouden van relaties en omgaan met stress.

Sociale netwerkanalyse

Socioloog Ruud van der Horst ontdekte dat al deze gedragskenmerken sterk samen hangen met de sociale relaties die tbs-patiënten met elkaar aangaan. Zo kunnen patiënten onderling vriendschappen hebben, maar er zijn ook relaties waarbij de één gebruik maakt van de ander, om bijvoorbeeld sigaretten of geld te krijgen. Er zijn ook relaties waarin een patiënt een andere patiënt beïnvloedt, zodat diegene zich anders kan gaan gedragen.

Van der Horst bracht van 78 patiënten van het Forensisch Psychiatrisch Centrum Van Mesdag alle relaties in kaart die zij met andere patiënten uit de groep hadden. Zo’n groep bestaat meestal uit twaalf patiënten plus een therapeut. “De therapeuten zijn constant rondom de patiënten en hebben daarom een uitstekend beeld van hun sociale relaties”, legt van der Horst uit. Om al die relaties zichtbaar te maken werd elke patiënt weergegeven als een punt op een kaart, en een lijntje tussen twee punten stelde een sociale relatie voor. Sociale netwerkanalyse heet dat. Op die manier ontstaat per soort relatie een overzicht van hoe de patiënten uit een groep met elkaar omgaan.

Vrijlating of niet

Na heel wat rekenwerk en statistiek zag Van der Horst dat de vorm van sociale relatie samenhangt met de gedragskenmerken die de kans op delictherhaling voorspellen. “Er kwam bijvoorbeeld uit dat een patiënt die veel wordt beïnvloed, vaak zijn impulsen niet zo goed onder controle heeft.” Met zo’n overzicht van de sociale relaties van een patiënt kan je dus inschatten of het goed met hem gaat, en of het al tijd is voor vrijlating of verlof. “Als je ziet dat een patiënt steeds minder relaties aangaat die horen bij gezond gedrag, maar als hij wel veel relaties heeft waarbij hij gebruik maakt van andere patiënten, dan is dat een aanwijzing dat hij zich niet goed ontwikkelt.”

Door middel van een sociale netwerkanalyse kan je patiënten dus constant monitoren gedurende de behandeling. Want naast de psychiaters en therapeuten kan ook ander personeel van een tbs-kliniek de sociale relaties in de gaten houden. “Je moet de sociale netwerkanalyse zien als aanvulling op de behandeling die patiënten nu al krijgen, om beter in te kunnen schatten of iemand na behandeling nog een gevaar vormt voor de samenleving.”

Dit nieuwsbericht verscheen 7 november 2011 op Kennislink

Reageer