terug naar alle blogs

9 juli, 2024

De vertical kilometer: zo snel mogelijk naar de top

Er bestaat een ludieke, tot de verbeelding sprekende wedstrijd, met als doel om zo snel mogelijk heuvelop te rennen tot je duizend meter bent gestegen, en dat in minder dan vijf kilometer totale afstand. De ‘vertical kilometer’, of zoals de Fransen zeggen, de ‘kilomètre vertical’, is een discipline uit de trailrunwereld waarvan ik niet had gedacht me er ooit vrijwillig aan te wagen.

Het is geen hardlopen. Het is klimmen. Met een gierend hoge hartslag. 

Het officiële wereldrecord op de vertical K is in handen van de Italiaan Philip Götsch, die er in het Zwitserse Fully 28:53 voor nodig had. Op datzelfde parcours, van slechts 1920 meter lang en een gemiddeld stijgingspercentage van 52 procent, liep de Franse Christel Dewalle haar wereldrecord van 34:44 bij de vrouwen. Het kan nog sneller. De Fastest Known Time, het officieuze wereldrecord, werd in 2021 in Noorwegen gelopen door Kilian Jornet, in 28:48. Deze tijd staat gelijk aan een gemiddelde verticale snelheid van 0,58 m/s en een horizontale snelheid, parallel aan de grond, van 1,1 m/s. 

Zo snel mogelijk omhoog

Mijn eigen vertical K startte bij het kerkje in de Franse stad Chamonix, de wereldhoofdstad van het alpinisme, als afsluiter van een trailrunweek georganiseerd door MudSweatTrails. De opdracht was simpel. Start je horloge en race zo snel mogelijk naar het kabelbaanstation in Planpraz, het eindpunt dat duizend meter hoger ligt. Zigzaggend omhoog onder de kabelbaan door, over een afstand van 3800 meter.

Op dit parcours was het gemiddelde stijgingspercentage ongeveer 26 procent. Ter referentie: de loopband in de gym gaat tot een helling van vijftien procent. De eerste vierhonderd meter de stad uit voerden over het asfalt en waren vlakker. Het laatste deel, klauterend over keien, was steiler. 

Het moeilijkst vond ik de dosering. Hoe hard ga je weg? Ook als je besluit langzaam omhoog te rennen, schiet je hartslag omhoog. Wandelen werd het dus, in mijn geval. Power hiken. Zo zag dat eruit na 900 hoogtemeters.  

Iedere vertical K is anders. De lengte van het parcours en daarmee het stijgingspercentage kan variëren, evenals het terrein. Welk parcours is optimaal voor een snelle tijd? Een relatief vlakke helling waarop je snelheid kan maken? Of een steil parcours waarop je moet wandelen, maar met elke stap flink wat hoogte pakt? Natuurlijk zijn er onderzoekers die daar naar hebben gekeken. 

De optimale helling

Op de vertical K van Fully zijn de wereldrecords geklokt. Maar omdat er geen steilere races zijn dan in Fully, was het onbekend of de optimale gradient wellicht groter is dan 52 procent. In 2016 wijdden de Italiaanse Nicola Giovanelli en zijn Amerikaanse collega’s er een studie aan. Ze bouwden een supersteile loopband (tot aan honderd procent stijging) en lieten daar een stel serieus getrainde berglopers op wandelen en rennen. De lopers gingen altijd met 0,35 meter per seconde de hoogte in, wat betekent dat de loopband sneller stond bij vlakkere hellingen en terug werd gedraaid bij een steile klim. 

Op een relatief vlakke helling van 16 procent was hardlopen nog even efficiënt als wandelen. Was de helling steiler? Dan bleek wandelen efficiënter. Een stijgingspercentage van tussen de 39 en 73 procent bleek optimaal, dan lag het energieverbruik het laagst. Fully valt met zijn parcours perfect in het midden van die range. 

Wordt het parcours te steil, dan is klauteren vereist, en dat gaat waarschijnlijk langzamer dan wandelen of hardlopen op meer gematigde hellingen. Op een te steile helling wordt het overigens ook lastig je evenwicht te bewaren.

In bovenstaande studie gaat het om ‘efficiënt’ omhoog racen, wat niet hetzelfde is als ‘snel’. Is de race kort en de helling niet al te lang, dan kun je ervoor kiezen omhoog te sprinten, ook al zou wandelen efficiënter zijn. Maar hoe langer de race wordt, hoe belangrijker energiebesparing gaat zijn. 

Vertical kilometer in Nederland

Na een uur, twee minuten en dertig seconden tikte ik de steen in Planpraz aan, die dienst deed als finishpunt. Een gemiddelde verticale snelheid van 0,27 m/s. Een horizontaal tempo  van 15 min / km. Volledig uitgewrongen. Vooralsnog heb ik niet de intentie het nog eens te doen, maar ik ben wel benieuwd hoe deze vertical K sneller had gekund. Een stuk verkeerd lopen heeft zeker niet geholpen, maar de echte tijdwinst zit vermoedelijk in een betere dosering en techniek. 

Voor wie enthousiast is geworden en zijn innerlijke klimgeit wil aanspreken, is er goed nieuws: je hoeft niet af te reizen naar de Mont Blanc of een andere beroemde berg. Een vertical K is ook in Nederland te lopen, bijvoorbeeld op de pyramide van Austerlitz of de Wilhelminaberg in Landgraaf. Dan is het wel trap op, trap af, zonder uitzicht op besneeuwde bergtoppen. Maar laten we eerlijk zijn: tijdens de vertical K in Chamonix heb ik toch vooral de keien op het pad en mijn eigen voeten gezien. 

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Auteur, spreker, wetenschapsjournalist & hardloper

Mariska van Sprundel

Ik vertel verhalen over hardlopen en wetenschap. Dat doe ik met mijn boeken over hardlopen, schrijven van artikelen, en door inspirerende lezingen en interactieve workshop te geven over hardlopen. Met een achtergrond in biomedische wetenschappen en wetenschapscommunicatie debunk ik de mythes, en vertel ik het hele verhaal.

Boeken over hardlopen

Meer blogs over hardlopen

  • 9 juli, 2024

  • 24 juni, 2024

  • 10 mei, 2024

  • 14 maart, 2024

  • 2 februari, 2024

  • 1 december, 2023

  • 26 oktober, 2023

  • 2 augustus, 2023